Murdar ətlər satdığı deyilən şirkətdən baytarlığa İTTİHAM: "Haqq”ını ala bilməyib..”

Həyat yoldaşı aktyor Elməddindən niyə küsüb? - "Hər zaman susmuşam" VİDEO

Ramil Usubov Bakının Nizami rayonunda 7 polisi işdən qovdu - qanunsuz reyd keçirirlərmiş

Cümə, 28 aprel 2017
TR EN RU

Menu

Cümə, 28 aprel 2017

Yazarlar

Nazim Mustafayev

Tarixi missiya

25.04.2017 17:13

Ötən əsrin 60-cı illərində çəkilən "Sehrli xalat" filmində uşaqlar bir xalata bürünərək Azərbaycan xanlıqlar dövrünə, XVIII əsrə "gedib çıxmışdılar". Görəsən, "sehrli xalat" bizi min il də keçmişə, VII-VIII əsrlərə apara bilər? Əslində, "sehrli xalat" insanın keçmişə və gələcəyə səyahət arzusunu simvolizə edir. Gəlin biz də xəyal "xalat"ımızı geyinib Qərb ressenansından daha əvvələ, iri həcmli hədis məcmuələrinin yazıldığı dövrə - İslam intibahının başlanğıcına səfər edək.

Hələ ilk dövrlərdə Quran kitab halına salınmışdır. Hədislər isə sanki ikinci sırada qalmışdı. Nazil olan hər bir Quran ayəsi, Həzrət Peyğəmbərin sağlığında vəhy katiblərinə yazdırılırdı. Peyğəmbərimizin vəfatından sonra əldə yazılı nüsxənin olması, əksər Quran hafizlərinin Mədinə şəhərində yaşaması, Quranın kitab halına gətirilməsini asanlaşdıran amillər idi. Bir sözlə, Quranın kitab halına gətirilməsi Mədinə şəhəri daxilində və qısa bir zaman içərisində gerçəkləşdirilmişdir. Hədis məcmuələrinin yazılması isə daha geniş coğrafiyada və daha uzun bir zaman ərzində həyata keçəcəkdi.

Səhabələr Həzrət Peyğəmbərin vəfatından sonra ogünkü İslam coğrafiyasının dörd bir yanına səpələnənmişdilər. Səhabələrin və onların yetişdirdiyi tələbələrin həm yaddaşında, həm də yazılı halda Həzrət Peyğəmbərin sözləri qorunurdu. Bir mənada şəhərlərə səpələnmiş zümrüd, zəbərcəd və inciləri xatırladırdı.

Elə bir dövr gəlmişdi ki, bu şəhərlərə səyahət edib hədislər toplanmazsa, zaman keçdikcə unudula bilərdi. Ancaq yollar uzun, nəqliyyat vasitələri məhdud idi. Bir şəhərdən digərinə getmək aylar çəkirdi. Nəticə etibarilə hədisləri toplamaq böyük zəhmət və fədakarlıq tələb edirdi. Bu iş üçün insan sərrafı olmaq da tələb olunurdu. Çünki onlarla şəhərdə yüzlərlə, bəlkə də minlərlə insanla görüşmək, hədisləri şahidlərin dilindən yazmaq lazım idi.

Bu işdə təvazökar olmaq gərəkdir. Ad-san, şan-şöhrət arzusundan da keçmək lazım idi. Çünki bu yolda şan-şöhrət içərisində boğulma, dünyəvi mənfəətlərə ilişib qalma ehtimalı var idi. Həmçinin güclü iradə lazım idi ki, bu çətin işin öhdəsindən gəlmək mümkün olsun.

Məsələnin ciddiyyətini artıran bir məqam da toplanan sözlərin hər hansı adi bir bəşər övladının sözü deyil, "ancaq ona vəhy olunanı danışan" (Nəcm, 53/4) Peyğəmbər kəlamı olması idi.

Soruşa bilərsiniz ki, bəs necə oldu, bu səyahətlər baş tutdu? Alimlər şəhərləri qarış-qarış gəzərək inci, zümrüddən də dəyərli Peyğəmbər sözlərini topladılar? Bu tarixi missiyanı yerinə yetirmək kimlərə nəsib oldu?

Buxari, Müslim, Əbu Davud, Tirmizi, Nəsayi, İbn Macə, Əhməd ibn Hənbəl, Malik ibn Ənəs kimi onlarla böyük hədis alimləri çoxdan işə başlamışdılar. Bu alimlər yazdıqları hədis məcmuələri ilə İslam aləmində tanınmış ən məşhur simalardır. Onların görüşdüyü, dərs aldığı, elm öyrəndiyi yüzlərlə alim var ki, aysberqin nisbətən görünməyən tərəfini təşkil edir. Sanki bu tarixi missiya sadalanan və sadalanmayan bu alimlərin əyninə biçilmişdi. Onlar da bu işin öhdəsindən layiqincə gəlmiş və bütün müsəlmanlara böyük bir miras qoymuşlar. Əslində bu miras məhz Həzrət Peyğəmbərin bütün bəşəriyyətə buraxdığı bir miras idi.

Əhməd ibn Hənbəl hədis öyrənmək üçün Yəmənə yola düşmüş, ancaq pulu az olduğuna görə yol boyu karvanın dəvələrinə baxmalı olmuşdu. Müasir dövrdə telefon ekranına bir toxunuşla açılan hədis məcmuələri məhz bu səyahətlər nəticəsində ərsəyə gəlmişdir.

Bu alimlər Peyğəmbər kəlamı ilə elə həmhal olmuşdular ki, sərrafın qızılın əslini saxtasından, dəyərli daş-qaşı adi daşlardan ayırd edə bildiyi kimi hədisləri də hər hansı bəşər sözündən seçə bilirdilər.

Necə ki günümüzdə "sabirşünas", "nizamişünas", "füzulişünas" adlandırılan yazıçı və ədiblərimiz var. Bu yazıçı və ədiblərə hər hansı bir şer misrasını versəniz dahi Nizamiyə, Füzuliyə və ya hər hansı klassik şairimizə aid olduğunu dərhal söyləyərlər.

Şəhər-şəhər gəzərək hədis toplayan alimlər də Peyğəmbər kəlamı ilə o qədər həmhal olmuşdular ki, sözün əsl mənasında "hədisşünas" idilər. Yüz minə yaxın hədisi əzbər bilir, bunları müzakirə və təhlil edirdilər.

Hədislərin yığılması, təsnif edilməsi, kitablaşması təbii ki müəyyən bir dövrü əhatə edirdi. Hədislər "Sünən", "Səhih", "Cami" və s. adlar ilə müxtəlif təsnifatda kitablar halına salınandan sonra hədis toplamaq üşün səyahətlər təşkil edilmədi. Hədis öyrənmək istəyənlər elm mərkəzlərinə, mədrəsələrə, hədis alimlərin məclislərinə üz tutdular.

Xülasə hədislər min bir zəhmət və zərgər dəqiqliyi ilə toplanmış, bizlərə ötürülmüşdür. Biz müsəlmanların vəzifəsi də hədisləri bilmək və əməl etməkdir. İndi öz-özümüzə sual verək: "Nəql olunan hədislər hədis kitablarında var. Bəs bizim həyatımızda o hədislərdən nə qədəri var?"

Müəllifin fikirləri öz mövqeyini əks etdirir.

Oxundu: 92

  • Tarixi missiya

    25.04.2017 17:13
    Hələ ilk dövrlərdə Quran kitab halına salınmışdır.
  • İynə dəliyindəki heykəl

    18.04.2017 14:50
    O qədər dəyərsiz kimi görünən əşya və metallar var ki, sənətkar onu qızıl, gümüş və almazdan daha dəyərli hala gətirir.
  • Qəriblik

    08.04.2017 18:03
    "Qərib" sözü, yad yerdə olma, kimsəsizlik, təklik, sayılmamaq, əhəmiyyət verilməmək, etina etməmək kimi mənalara gəlir.
  • Əhli-beyt

    17.03.2017 16:07
    Peyğəmbərimizin pak nəsli cəmiyyətin alim və abidləri idilər.
  • İlahi məkr

    13.03.2017 17:10
    Təsəvvür edin ki, bir insan özü də bilmədən dərin bir yarğanın qarşına qədər gəlib.
  • İstifadə olunmamış sərmayə

    27.02.2017 17:38
    Bəşər övladı gözünə görünən nə varsa, faydalanmağa çalışır. Gah dağları qazaraq, gah un kimi ələyərək, gah dərin dənizlərdə platformlar quraraq...
  • Yol yorğunluğu

    20.02.2017 15:27
    Yoxsa işıldaquş kimi bir anlıq parlayıb sönmək o qədər dəyər ifadə etməz.
  • Şüuraltındakı biz

    16.02.2017 17:50
    "Uşaqlığımda atam mənimlə necə davranırdısa, hiss edirəm ki, mən də oğlumla eyni cür rəftar edirəm".
  • Mənən zəhərlənmək

    07.02.2017 14:50
    Belə hallar daha çox "mənəvi immun sistemi" zəif olan insanlarda müşahidə olunur.
  • Bəsirət gözü

    31.01.2017 14:28
    Məgər bəsirət gözünün "hərəkətə keçməsi" üçün hündür məkanlara çıxmaq lazımdır?!
  • Xəyaldan keçənlər günah sayılırmı?

    19.01.2017 11:28
    “Sən yetimin könlündən keçməsəydi, o da gəlib sənin yuxuna girməzdi”.
  • Həllini gözləyən məsələlər...

    07.01.2017 16:46
    Bəlkə də problemin ortaya çıxma səbəblərini tam ortaya qoya bilmədim.
  • Biz nə üçün beləyik?

    30.12.2016 15:51
    Kənarları hündür plastik materiallar ilə hasarlanmış, ya da bəzədilmiş şəhər daxili və şəhər ətrafı o qədər yollarımız var ki...
  • Önümüzə qoyulan həyat dəftəri

    21.12.2016 13:41
    On illik bir həyat saniyələr içərisinə sığaraq yaddaşda canlanır.
  • Əhdü-peymanımızı unutmayaq

    14.12.2016 13:00
    Xatirimə əsgərliyə gedib bir aydan sonra vətənə və xalqa qarşı sadiq olacağımız barədə verdiyimiz söz, ya da hərbi and düşür...
  • Körpü olmaq, körpülər qurmaq...

    12.12.2016 14:10
    Əslində bu dünyanın ümumi reallığıdır..
  • İmmun sistemi

    07.12.2016 11:34
    İnsan orqanizminin bir sıra daxili və xarici düşmənləri vardır ki, immun sistemi olmadan insanın yaşaması sadəcə olaraq mümkün olmazdı.
  • 14 əsr davam edən sevgi

    05.12.2016 12:34
    Ona (s.a.v) yönələn insanların Allaha yönəlməməsi düşünülə bilməz.
  • Düşünmə damarlarındakı tromblar

    02.12.2016 14:20
    Elmin çata bilmədiyi nöqtələrə həmişə düşünmə və təfəkkür çatmışdır.
  • Nələrdən zövq alırıq

    27.11.2016 19:07
    Bu yazıda, bir adı hedonizm, başqa bir ifadə ilə həzçilik, zövqçülük düşüncəsini mənəviyyatımızla muqayisəli şəkildə təqdim etməyə çalışacağıq.
  • İnkarın iki növü

    19.11.2016 16:09
    Uca Allahın varlığını, axirət gününü və digər iman əsaslarını heç bir ehtimal verməyəcək şəkildə inkar edən şəxs, küfr və inkarın ən qatı və dəhşətlisinə
  • İnsan nə üçün günah işləyir?

    08.11.2016 10:47
    Cənabı Allah Qurani-Kərimdə və digər səmavi kitablarda adəm övladına böyük mükafat olan cənnəti və dəhşətli cəza olan cəhənnəmin varlığını xəbər
  • Cahiliyyə dövrü

    27.10.2016 11:47
    “Cahiliyyə dövrü nədir?” sualını insanlara versək, mövzu ilə bağlı tədqiqat aparmış bir sıra şəxslərdən başqa əksər insanlar
  • Sadə və qəliz suallar

    21.10.2016 18:25
    Elə virus və xəstəliklər var ki, tibb elmində, ya da bir həkimin gözündə o qədər də təhlükəli deyil.
  • Asan və çətin işlər

    11.10.2016 12:46
    Dünyanın ən uzun asma körpüsünü, ya da indiyə qədər tikilmiş ən hündür bir göydələni düşünək.

© 2017 - NSPSOLUTIONS