AZAL Moskva-Bakı reysində erməni yeməyinin verilməsi ilə bağlı "Aeroflot"dan izahat tələb edəcək

“Facebook” ilin sonunda öz çəkdiyi serialllarını göstərəcək

Makron Rusiyanı təcavüzkar adlandırdı

Bazar ertəsi, 26 iyun 2017
TR EN RU

Menu

Bazar ertəsi, 26 iyun 2017

Yazarlar

Nazim Mustafayev

Alim və elmin izzəti (1)

12.06.2017 15:15

Elə kimyəvi maddələr var ki, reaksiyaya girsə, təbiət yaşanmaz hala gələr. Bəzi maddə və elementlər də var ki, reaksiyaya girdiyi təqdirdə bütün insanlar, heyvanlar və bitkilər üçün yararlı, faydalı tərkiblər ortaya çıxır. İşlətdiyimiz kəlimələrdə də eyni həqiqəti görmək olar. Məsələn, "hökmdar" kəlməsinin önünə "zalim" kəliməsini qoysaq, insanlar, heyvanlar, hətta bitkilər belə bu iki kəlimənin birləşməsindən çox zərər çəkər. Hökmdar kəliməsinin önünə "adil" kəliməsini əlavə etdikdə isə insandan tutmuş, göydə uçan quşlara qədər hər bir canlı bunun faydasını görər.

"Alim" və "elmin izzəti" ifadələri yanaşı gələndə bir çox gözəl məziyyətlər, bir sıra İslam aliminin həyatı önümüzdə canlanır. Elmi ilə əməl edən, elmini gündəlik mənfəətlərə peşkəş çəkməyən, yeri gələndə saraydakı xəlifəyə xüsusi dərs keçməyi qəbul etməyən, elmin şərəf və üstünlüyünə xələl gəlməməsi üçün heç kəsin minnəti altına girməyən alimlər, məhz bu cür insanlardır.

Fransız mütəfikkir Pyer Beylə (Pierre Bayle) görə dinsiz (ateist) bir cəmiyyət olduqca əxlaqlı, dindar (burada əsasən xristianlıq nəzərdə tutulur) bir cəmiyyət isə olduqca əxlaqsız ola bilər. Bir mənada mütəfəkkirə görə dinsiz əxlaq, əxlaqsız din mümkündür. Hər halda din baxımından əhatəsində olduğu xristian aləmi və tanış olduğu Yunan mədəniyyəti Pyer Beylin bu qənaətə gəlməsində təsirli olmuşdur. Ancaq Pyer Beylin bu fikirlərini İslama şamil etmək, əxlaqdan təcrid olunmuş bir İslam anlayışını təsəvvür etmək mümkün deyil.

İslamda din və əxlaq vəhdət təşkil edir. Allah ilahi bəyanında Peyğəmbərini "sən böyük əxlaq sahibisən!" (Qələm, 68/4) deyə vəsf edir. Peyğəmbərimiz: "Sizin ən xeyirliniz əxlaqı ən gözəl olanınızdır" (Buxari, Ədəb, 39) buyurmuşdur. Digər bir hədisdə də "Qiyamət günü günah-savab tərəzisinə qoyulan heç bir şey gözəl əxlaqdan daha ağır gəlməyəcək" (Tirmizi, Birr, 62) buyurulmuşdur.

Bu aspektən hər hansı İslam aliminin həyatına nəzər yetirəndə, elmi ilə əməl edən, elmin izzət və namusuna xələl gəlməməsi üçün çox həssas yaşayan simalarla qarşılaşırıq. Elmin izzətini qorumaq mühüm məsələdir, ancaq elmin izzətini də özündə ehtiva edən dinin izzətini qorumaq daha mühümdür.

Gəlin bir neçə nümunəyə nəzər salaq... Bir nəfərin İmam Buxariyə xeyli borcu olur. Ancaq borclu borcun üstündən uzun müddət keçməsinə baxmayaraq, qaytarmırdı. Buxariyə tövsiyə etdilər ki, bəzi dövlət məmurlarının köməyi ilə alacağını alsın. Buxari bu tövsiyyəni qəbul etmir: "Mən onlardan kömək istəsəm, onlar da məndən öz mənfəətlərinə uyğun fətva verməyimi istəyərlər. Dünya malı üçün dinimi sata bilmərəm".

Digər bir nümunə isə belədir... Bəzi tacirlər və varlılar Əhməd ibn Hənbələ çox bahalı hədiyyələr göndərirdilər. O isə heç birini qəbul etmirdi. Bir gün oğlu Saleh və əmisinin başqa adamların bu cür hədiyyələri geri qaytarmadığını söyləyərək onu məzəmmət edirlər. O da belə deyir: "Biz pulun arxasınca düşmədiyimiz üçün o, bizim arxamızca gəlir. Əgər onun arxasınca getsəydik, o, bizim arxamızca gəlməzdi."

Əhməd ibn Hənbəl mihnə hadisələri zamanı əlləri-qolları zəncirə vurulub zindana salınmışdı. Onun bu halına üzülən bir şəxs zindana gəlib belə deyir: "Ey İmam, nə olar bir yol tap, bu vəziyyətdən qurtul. Səni bu halda görməyə könlümüz razı deyil".

Əhməd ibn Hənbəl bu şəxsə deyir ki, zindanın kiçik və dar pəncərəsindən çölə baxsın. Həmin şəxs pəncərədən boylananda minlərlə tələbənin çöldə əllərində lələk qələm və kağız tutub yazmağa hazır halda gözlədiklərini görür. Əhməd ibn Hənbəl belə deyir: "Tələbələri görürsən. Onlar mənim ağzımdan çıxacaq sözləri gözləyirlər. Söylədiyim sözlər yazılacaq və elm kimi gələcək nəsillərə ötürüləcək. Mən isə "Quran məxluq deyil, Allahın kəlamıdır" deyirəm. Bu görüşdə olan son şəxs mənəm. Məndən tələb edirlər ki, həqiqətin əksini deyim. Bunu edə bilmərəm. Güzəşət gedə bilmərəm. Səbir etməkdən başqa yolum yoxdur.

İslam ümməti də sonralar Əhməd ibn Hənbəl haqqında belə deyəcəkdi: "Əhməd ibn Hənbəl mihnə hadisələrində, o çətin imtahanda, sarsılmaz iradəsi və imanı ilə dinin izzətini qorudu".

Müəllifin fikirləri öz mövqeyini əks etdirir.

Oxundu: 91

  • Alim və elmin izzəti (1)

    12.06.2017 15:15
    Əxlaqdan təcrid olunmuş bir İslam anlayışını təsəvvür etmək mümkün deyil.
  • Nə üçün varam?

    26.05.2017 18:12
    Birincisi anarxiya doğurar. İkincisi isə mənəvi rahatlıq, kamillik və ictimai sabitlik doğurur.
  • Uşaqların səsi

    17.05.2017 16:17
    Uşaqları parka apara bilmirəm.
  • O qədər də müəmmalı deyil!

    11.05.2017 15:22
    Məzhəbləri ortaya çıxaran amillər nələr idi.
  • Onlar...

    29.04.2017 16:53
    Səhabələri nə qədər yaxşı tanısaq, uca dinimiz İslamın insan üzərindəki təsirini bir o qədər daha yaxşı anlamış olarıq.
  • Tarixi missiya

    25.04.2017 17:13
    Hələ ilk dövrlərdə Quran kitab halına salınmışdır.
  • İynə dəliyindəki heykəl

    18.04.2017 14:50
    O qədər dəyərsiz kimi görünən əşya və metallar var ki, sənətkar onu qızıl, gümüş və almazdan daha dəyərli hala gətirir.
  • Qəriblik

    08.04.2017 18:03
    "Qərib" sözü, yad yerdə olma, kimsəsizlik, təklik, sayılmamaq, əhəmiyyət verilməmək, etina etməmək kimi mənalara gəlir.
  • Əhli-beyt

    17.03.2017 16:07
    Peyğəmbərimizin pak nəsli cəmiyyətin alim və abidləri idilər.
  • İlahi məkr

    13.03.2017 17:10
    Təsəvvür edin ki, bir insan özü də bilmədən dərin bir yarğanın qarşına qədər gəlib.
  • İstifadə olunmamış sərmayə

    27.02.2017 17:38
    Bəşər övladı gözünə görünən nə varsa, faydalanmağa çalışır. Gah dağları qazaraq, gah un kimi ələyərək, gah dərin dənizlərdə platformlar quraraq...
  • Yol yorğunluğu

    20.02.2017 15:27
    Yoxsa işıldaquş kimi bir anlıq parlayıb sönmək o qədər dəyər ifadə etməz.
  • Şüuraltındakı biz

    16.02.2017 17:50
    "Uşaqlığımda atam mənimlə necə davranırdısa, hiss edirəm ki, mən də oğlumla eyni cür rəftar edirəm".
  • Mənən zəhərlənmək

    07.02.2017 14:50
    Belə hallar daha çox "mənəvi immun sistemi" zəif olan insanlarda müşahidə olunur.
  • Bəsirət gözü

    31.01.2017 14:28
    Məgər bəsirət gözünün "hərəkətə keçməsi" üçün hündür məkanlara çıxmaq lazımdır?!
  • Xəyaldan keçənlər günah sayılırmı?

    19.01.2017 11:28
    “Sən yetimin könlündən keçməsəydi, o da gəlib sənin yuxuna girməzdi”.
  • Həllini gözləyən məsələlər...

    07.01.2017 16:46
    Bəlkə də problemin ortaya çıxma səbəblərini tam ortaya qoya bilmədim.
  • Biz nə üçün beləyik?

    30.12.2016 15:51
    Kənarları hündür plastik materiallar ilə hasarlanmış, ya da bəzədilmiş şəhər daxili və şəhər ətrafı o qədər yollarımız var ki...
  • Önümüzə qoyulan həyat dəftəri

    21.12.2016 13:41
    On illik bir həyat saniyələr içərisinə sığaraq yaddaşda canlanır.
  • Əhdü-peymanımızı unutmayaq

    14.12.2016 13:00
    Xatirimə əsgərliyə gedib bir aydan sonra vətənə və xalqa qarşı sadiq olacağımız barədə verdiyimiz söz, ya da hərbi and düşür...
  • Körpü olmaq, körpülər qurmaq...

    12.12.2016 14:10
    Əslində bu dünyanın ümumi reallığıdır..
  • İmmun sistemi

    07.12.2016 11:34
    İnsan orqanizminin bir sıra daxili və xarici düşmənləri vardır ki, immun sistemi olmadan insanın yaşaması sadəcə olaraq mümkün olmazdı.
  • 14 əsr davam edən sevgi

    05.12.2016 12:34
    Ona (s.a.v) yönələn insanların Allaha yönəlməməsi düşünülə bilməz.
  • Düşünmə damarlarındakı tromblar

    02.12.2016 14:20
    Elmin çata bilmədiyi nöqtələrə həmişə düşünmə və təfəkkür çatmışdır.
  • Nələrdən zövq alırıq

    27.11.2016 19:07
    Bu yazıda, bir adı hedonizm, başqa bir ifadə ilə həzçilik, zövqçülük düşüncəsini mənəviyyatımızla muqayisəli şəkildə təqdim etməyə çalışacağıq.
  • İnkarın iki növü

    19.11.2016 16:09
    Uca Allahın varlığını, axirət gününü və digər iman əsaslarını heç bir ehtimal verməyəcək şəkildə inkar edən şəxs, küfr və inkarın ən qatı və dəhşətlisinə
  • İnsan nə üçün günah işləyir?

    08.11.2016 10:47
    Cənabı Allah Qurani-Kərimdə və digər səmavi kitablarda adəm övladına böyük mükafat olan cənnəti və dəhşətli cəza olan cəhənnəmin varlığını xəbər
  • Cahiliyyə dövrü

    27.10.2016 11:47
    “Cahiliyyə dövrü nədir?” sualını insanlara versək, mövzu ilə bağlı tədqiqat aparmış bir sıra şəxslərdən başqa əksər insanlar
  • Sadə və qəliz suallar

    21.10.2016 18:25
    Elə virus və xəstəliklər var ki, tibb elmində, ya da bir həkimin gözündə o qədər də təhlükəli deyil.
  • Asan və çətin işlər

    11.10.2016 12:46
    Dünyanın ən uzun asma körpüsünü, ya da indiyə qədər tikilmiş ən hündür bir göydələni düşünək.

© 2017 - NSPSOLUTIONS